Mobiliseren eigen kracht en netwerken in de wijk

De Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân (Dienst) is een gemeenschappelijke regeling van acht gemeenten in Noordwest-Friesland, verantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering van Sociale Zaken en de prestatievelden 5 en 6 van de Wmo. Dit houdt in het verstrekken van voorzieningen ten behoeve van deelname aan het maatschappelijk verkeer en het bevorderen van de zelfredzaamheid (zoals woon- en vervoersvoorzieningen en huishoudelijke hulp). Deze taakstelling heeft de nodige uitdagingen met zich meegebracht. Allereerst werd de Wmo per 1 januari 2007 met hoge snelheid ingevoerd. Dit betekende dat de voormalige WvG-functies vanuit de acht gemeenten bij de Dienst onder de noemer Wmo werden ondergebracht, alleen nu met een compensatieplicht in plaats van een zorgplicht. Direct daarna werd – alweer met spoed – de huishoudelijke hulp ondergebracht bij de Wmo. Een roerig begin, en de Wmo blijft nog steeds in ontwikkeling. Het onderhandelaarsakkoord (concept-bestuursakkoord) van 21 april 2011 heeft alweer een omvangrijke uitdaging voor de Wmo aangekondigd: de begeleiding vanuit de AWBZ komt naar de Wmo.

Figuur 1 Bron: ABF Research: Primos prognose 2009 Betreft gegevens van de acht bij de Dienst aangesloten gemeenten

Grijs en groen
Maar naast deze extra taakstelling is ook de voorziene demografische ontwikkeling (vergrijzing en ontgroening) in Noordwest-Friesland een minstens zo belangrijke uitdaging. Kort samengevat: de populatie ouderen zal hier sterk toenemen, het aantal kinderen en de potentiële beroepsbevolking afnemen, en er zullen minder gezinnen en meer alleenstaanden zijn (zie figuur 1). Met als gevolg dat het Wmo-klantenbestand van de Dienst bij ongewijzigd beleid enorm zal toenemen en de kosten naar verwachting binnen 20 jaar met meer dan 75 procent zullen stijgen. Hoe blijft dat alles betaalbaar?

Doorbraakprojecten
Betaalbaarheid was ook de kernvraag van de casus Wmo/ AWBZ binnen het bestuurderssymposium ‘Doorbraak in Dienstverlening’ waar ook de Dienst bij is aangesloten. Dit symposium – een initiatief van een breed samengestelde groep bestuurders – had als doel de dienstverlening van de publieke sector een impuls te geven, waardoor innovatieve ideeën versneld kunnen worden geïmplementeerd. De hamvraag was dan ook: ‘Hoe zorgen we dat betere dienstverlening helpt bij bezuinigen, in plaats van dat deze wordt geremd door bezuinigen?’ In dit kader zijn op diverse dienstverleningsterreinen, waaronder ook de Wmo, doorbraakprojecten gestart. Onder leiding van Pauline Bouvy, burgemeester van de gemeente Bernisse, heeft de doorbraakcasus Wmo/AWBZ een businesscase opgesteld om de eigen kracht en de zelfredzaamheid van burgers te stimuleren, zodat professionele en duurdere Wmo- of AWBZ-zorg kan worden voorkomen of uitgesteld. De oplossing is om bestaande en bewezen instrumenten van andere (lokale) overheden toe te passen en door te ontwikkelen in het eigen verzorgingsgebied.

Uitgangspunt van de businesscase is dat burgers in het kader van de Wmo in drie categorieën zijn onder te verdelen: zelfredzame burgers, burgers met een vraag en hulpbehoevende burgers (zie figuur 2). Gezien de demografische ontwikkelingen (vooral vergrijzing), zal het aantal hulpbehoevende burgers aanzienlijk toenemen. Het is daarom de uitdaging om naar verhouding het aandeel zelfredzame burgers te vergroten, zodat de zorgvraag ook in de toekomst betaalbaar blijft.

Figuur 2

BUUV
Goede voorbeelden van instrumenten die de zelfredzaamheid van burgers vergroten zijn BUUV (gemeente Haarlem) en de EigenKrachtWijzer (gemeente Almere). Beide bestaan voornamelijk uit een internetportal (zie figuren 3 en 4). Het eerste is gericht op het collectief door vraag en aanbod van ‘buurt’-hulpdiensten op elkaar af te stemmen, en het tweede richt zich op het ondersteunen van individuele burgers bij het zoeken naar een ‘eigen kracht’-antwoord op hun (hulp) vraag. Beide instrumenten reduceren de benodigde overheidsinterventie en kunnen aanspraken op voorzieningen vanuit de Wmo of AWBZ uitstellen of zelfs voorkomen.

Uit de businesscase bleek dan ook dat de verhouding tussen de investering in het doorontwikkelen van deze tools en het terugverdieneffect uitzonderlijk gunstig is. Met als resultaat dat er een ‘go’ is gekomen vanuit het bestuurderssymposium. Diverse gemeenten, waaronder Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Dordrecht, hebben inmiddels aangegeven mee te willen doen aan het doorontwikkelen van deze en vergelijkbare tools.

Ook de Dienst in Friesland ziet het belang en de noodzaak hiervan. Allereerst voorziet de EigenkrachtWijzer de Friese burgers van adequate en actuele informatie, waaraan, gezien de veranderingen op het gebied van zorg en welzijn, grote behoefte is. Ten tweede kunnen met de EigenKrachtWijzer de eigen kracht en het sociale netwerk van burgers gestimuleerd worden. Hierdoor zal naar verwachting minder snel een beroep worden gedaan op de Dienst, wat een vermindering van kosten inhoudt. Zo kan er vroegtijdig ingespeeld worden op de voorziene demografische ontwikkelingen. Ten derde biedt de EigenKrachtWijzer mogelijkheden bij het verder optimaliseren van de interne werkprocessen. Aangezien het welzijnswerk in de acht gemeenten reeds veel investeert in de zelfredzaamheid van het collectief door middel van algemene voorzieningen, zoals een klussendienst en vrijwilligerscentrales in de dorpen, richt de Dienst zich allereerst op de meer op het collectief gerichte EigenkrachtWijzer. Later zou de BUUV een waardevolle aanvulling kunnen worden.

De vervolgstap zal zijn dat de deelnemers van de doorbraakcasus Wmo/AWBZ komen tot een op exploitatie gerichte businesscase. Dit betekent vooralsnog dat de Dienst de implementatie van de EigenkrachtWijzer zelf moet voorbereiden, zodat deze spoedig aan de burgers aangeboden kan worden. Dankzij die hierbij opgedane ervaring kan de Dienst bijdragen aan het doorontwikkelen van het instrument.

Inge Leuverink, Beleidsmedewerker WMO, Dienst Sociale Zaken en Werkgelegenheid Noardwest Fryslân

Meer weten?
www.sozawe-nw-fryslan.nl
www.doorbraakindienstverlening.nl
www.eigenkrachtwijzer.nl
www.buuv.nu