Regeerakkoord geen kattenpis voor lokale overheid

Strategische planning
Dergelijke strategische plannen beginnen in het bedrijfsleven met een visie (missie statement + strategische doelen) gevolgd door een of meerdere analyses, zoals de SWOT (waarin kansen en bedreigingen in de omgeving worden geconfronteerd met de eigen sterkten en zwakten) en/of een concurrentieanalyse (vaak gebaseerd op het vijf krachten model van Michael Porter). Vervolgens worden daaruit de strategische speerpunten gedestilleerd in een globaal plan van aanpak met heldere speerpunten van beleid, dat tenslotte wordt gecompleteerd met een meerjarenraming van omzet, kosten en winst (bij voorkeur met bijbehorende KPI’s die de vorderingen in het plan van aanpak inzichtelijk maken).

Mager plan direct naar aandeelhoudersvergadering
In mijn ogen beperkt het regeerakkoord zich tot een globaal plan van aanpak met strategische speerpunten. Geen voorafgaande analyses die duidelijk maken waarom voor deze speerpunten is gekozen. Evenmin een meerjarenraming met KPI’s, hooguit een taakstellend bedrag aan bezuinigingen over de complete planperiode. In het bedrijfsleven zou een nieuwe Raad van Bestuur hier niet mee wegkomen. Waarschijnlijk zou de Raad van Commissarissen de Raad van Bestuur opdracht geven tot uitwerking van het strategisch plan, alvorens dat plan te delen met de aandeelhoudersvergadering. Het kabinet Rutte heeft geen Raad van Commissarissen en wordt dus niet teruggefloten, maar gaat direct naar de aandeelhoudersvergadering in de Tweede Kamer. Het regeerakkoord is openbaar gemaakt en “ligt dus ook al op straat” waardoor allerlei stakeholders zich geroepen voelen hun belangen te gaan verdedigen. Dat doen ze openbaar in de hoop dat dit leidt tot bijstelling door de aandeelhoudersvergadering in de Tweede Kamer. Daar komt nog eens bij dat het businessplan voor het eerste jaar van de planperiode, de rijksbegroting 2011, niet is gebaseerd op het strategisch plan/regeerakkoord. Daarvoor gebruikt men het laatste businessplan van de vorige Raad van Bestuur.

Lokale Overheid als werkmaatschappij van het concern Rijksoverheid
Onze Nederlandse Rijksoverheid kunnen we vergelijken met een groot concern bestaande uit divisies en werkmaatschappijen. De divisie openbaar bestuur bestaat uit een overkoepelend ministerie van Binnenlandse Zaken met ongeveer 450 werkmaatschappijen (provincies, waterschappen en gemeenten). Van elke werkmaatschappij wordt verlangd dat zij een eigen strategisch plan maakt met meerjarenbegroting inclusief de begroting voor 2011. Ik wil niet beweren dat de strategische planning in het bedrijfsleven altijd volgens het boekje verloopt, zoals we dat geleerd hebben tijdens economische opleidingen. Ook directies van divisies en onderliggende werkmaatschappijen staan vaak voor de lastige opgave om de eigen strategie en meerjarenplanning in lijn te brengen met die van het concern. Ook die directies moeten daarbij keuzes maken op basis van eigen assumpties omdat de kaders van het concernplan niet altijd toereikend zijn.

VNG luidt noodklok
Ik functioneer al lang genoeg in het bedrijfsleven om te beseffen dat dit “part of the game” is. Gelijktijdig moet ik bekennen dat ik nog nooit een strategisch plan of businessplan heb hoeven maken op basis van zoveel onduidelijkheid over de koers van het concern. De colleges van B&W en de gemeentesecretarissen anno 2010 moeten met hun meerjarenraming en begroting voor 2011 inspelen op een zeer onduidelijke concernstrategie. Zo’n situatie komt in het bedrijfsleven hoogstzelden voor. Ik begrijp dan ook goed waarom Ralph Pans namens de gemeenten op 19 oktober de noodklok heeft geluid. Deels omdat gemeenten als stakeholder richting aandeelhoudersvergadering in de Tweede Kamer hun problemen met het regeerakkoord aan de orde willen stellen. Deels om begrip te kweken voor het feit dat het maken van een eigen meerjarenraming en begroting voor 2011 voorwaar “geen kattenpis is”. Een van de speerpunten in het strategisch plan van het kabinet Rutte bevat voor gemeenten immers de boodschap: “Meer overheidstaken uitvoeren met minder inkomsten en minder ambtenaren.”

Uitdaging regeerakkoord in ICT perspectief
Hopelijk gaat “de VNG noodklok” resulteren in meer duidelijkheid en/of nuances die het probleem (Amerikanen noemen dat een challenge) beperken. Ik verwacht echter niet dat het kabinet een panklare oplossing gaat aandragen voor elk vraagstuk dat voortvloeit uit de kabinetsboodschap richting gemeenten. Het grootste deel van de oplossing zullen de gemeenten zelf moeten bedenken. Als nooit tevoren zal de component ICT daarbij op de proef worden gesteld. Deels vanuit het vraagstuk welke bezuinigingen op dit gebied mogelijk zijn, maar vooral vanuit het vraagstuk hoe ICT kan bijdragen aan de doelstelling om op lokaal niveau meer overheidstaken uit te voeren met minder ambtenaren. Die uitdaging zat voor een belangrijk deel al opgesloten in het vormgeven van het NUP en e-dienstverlening. Daarmee zijn we samen met onze klanten al aardig vertrouwd geraakt in tal van projecten op het gebied van:
- De gemeente als overheidsloket; voortzetting NUP en e-dienstverlening.
- De samenwerkende gemeente; Shared Services Centers voor backoffice taken die via een gemeenschappelijke midoffice samenwerken met de frontoffice taken die de gemeente zelf (geautomatiseerd) moet blijven uitvoeren.
- De presterende gemeente; strategie, processen, KPI’s en benchmarking.
- De ontzorgde gemeente; professionele hulp bij de ICT functie met concepten als remote beheer, outsourcing, SaaS en Cloud en kennisdeling via de MidOffice Community.
 
Deze vier thema’s staan niet op zich, want de kracht zit volgens ons in de combinatie. In een volgende P&D blog zal ik dat concreter maken, waarbij ik ook aandacht zal besteden aan de nuances die samenhangen met de grootte van de gemeenten.

Harrie Gooskens
Algemeen Directeur PinkRoccade Local Government